Πολιτιστική κληρονομιά: η μάχη με την κλιματική αλλαγή

Η πολιτιστική κληρονομιά περιλαμβάνει το σύνολο των αναγνωρισμένων έργων τέχνης, που διαχρονικά έχουν αποτελέσει καλλιτεχνικά ή φυσικά μνημεία. Ο σύγχρονος πολιτισμός, λέμε συχνά ότι πλήττεται από τους ανθρώπους που ασχολούνται στους κλάδους του, τι γίνεται όμως με τον πολιτισμό που μας έχει κληροδοτηθεί; Είμαστε ικανοί να καταστρέψουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά εν αγνοία μας; Με την κλιματική αλλαγή να βρίσκεται στο πικ της τα τελευταία χρόνια, δυστυχώς η απάντηση είναι ναι. 

Η πολιτιστική κληρονομιά, ο συνδετικός κρίκος μεταξύ του παρελθόντος και του παρόντος 

Οι φυσικοί πόροι, έχουν αποτελέσει από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, τον ακρογωνιαίο λίθο του πολιτισμού μας. Τα έργα αυτά, δεν θα μπορούσαν να δημιουργηθούν χωρίς την κατανάλωση των πόρων, τόσο γιατί είναι υλικό τους, όσο και γιατί η καθημερινή ζωή για να λειτουργεί με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει απαιτεί την χρήση τους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα για την χώρα μας, αποτελούν οι αρχαίοι ναοί που είναι εξ’ ολοκλήρου κατασκευασμένοι ή στολισμένοι με μάρμαρο. Δεν μπορούμε να επιρρίψουμε ευθύνες στους δημιουργούς αυτών των έργων, όμως δεν μπορούμε να προσπεράσουμε το γεγονός πως η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος ενυπάρχει σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες. 

Τα όπλα της κλιματικής αλλαγής 

Η θνητότητα των πολιτιστικών έργων, είναι δεδομένη. Τίποτα δεν είναι ανεξάντλητο και ανθεκτικό στο πέρασμα του χρόνου. Αυτό το αδιάψευστο στοιχείο δεν δικαιολογεί την αποδοχή της σταδιακής υποβάθμισης τους. Μας κληροδοτήθηκαν για να λάβουμε ερεθίσματα πολιτισμικής και ιστορικής σημασίας και οφείλουμε να τα διατηρήσουμε και για τις επόμενες γενιές , στον βαθμό που αυτό είναι εφικτό.     

Η κλιματική αλλαγή μπορεί να τα αλλοιώσει με πολύ συγκεκριμένους τρόπους. Παίζει μεγάλο ρόλο το υλικό κατασκευής τους, οι φυσικές, χημικές και βιολογικές μεταβολές του και οι ρυθμοί ζωής που επικρατούν. 

Η συχνή αλλαγή της θερμοκρασίας μεταξύ ημέρας και νύχτας επηρεάζει την εξάτμιση της υγρασίας πάνω στις επιφάνειες των τοίχων. Όταν οι βαθμοί κελσίου κυμαίνονται κοντά στο 0, η διαστολή και συστολή των κτηρίων μπορεί εξίσου να διαταραχθεί. Οι ρύποι, σε συγκερασμό με την όξινη βροχή, είναι υπεύθυνοι για το «μαύρισμα» και την διάβρωση των υλικών. Ειδικότερα, ο χαλκός, το μάρμαρο, ο ασβεστόλιθος, και το ασβεστοκονίαμα είναι ευεπίφοροι δέκτες της αλλοίωσης της κλιματικής αλλαγής. Η ορατή και η αόρατη ακτινοβολία, από φωτεινές πηγές όπως ο ήλιος, με τις ακτίνες, να διαπερνούν τα στρώματα της ατμόσφαιρας χωρίς να «φιλτράρονται» μπορούν να προκαλέσουν αποχρωματισμό. Τέλος, με τον τουρισμό να είναι βασική εμπορική δραστηριότητα αρκετών περιοχών που διαθέτουν αρχαία και σύγχρονα μνημεία, γίνονται εμφανής επιπτώσεις που δεν θα συνδέαμε εύκολα με την κλιματική αλλαγή. Οι οργανωμένοι υπαίθριοι αρχαιολογικοί χώροι, είναι εκτεθειμένοι σε κάθε καιρική συνθήκη.  

Τα όπλα μας ενάντια στην κλιματική αλλαγή 

Η κλιματική αλλαγή, μπορεί να επηρεάσει την ζωή μας με πολλούς τρόπους. Το ευχάριστο όμως είναι πως μπορούμε να επέμβουμε και να την επιβραδύνουμε με αντιστοίχως πολλούς τρόπους. Μικρές αλλαγές στις συνήθειες μας, στα επίπεδα κατανάλωσης ενέργειες, στους ρύπους που παράγουμε ή που ασυνείδητα στηρίζουμε (σε βιομηχανικό βαθμό), μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμα αντίκτυπο στην πορεία της κλιματικής αλλαγής. Άλλωστε, τα προβλήματα στα οποία αναφερόμαστε, δεν ήταν αποτέλεσμα μιας πράξης αλλά όλης της ανθρώπινης ιστορίας. Όπως έχουμε μάθει να θαυμάζουμε την ιστορία και τον πολιτισμό έτσι πρέπει να μάθουμε και να θαυμάζουμε την φύση. Τότε ίσως, στις μελλοντικές γενιές, δεν θα κληροδοτηθεί μόνο ο πολιτισμός αλλά και το φυσικό περιβάλλον.  

Πηγές:

• Άρθρο: Η Κλιματική Αλλαγή επηρεάζει άραγε την Πολιτιστική μας Κληρονομιά; από τον Χ.Καλαντζή ανακτήθηκε από envinow.gr (Τελευταία πρόσβαση: 18/5/2021 στις 16:42)
• Πτυχιακή εργασία: Πολιτιστική κληρονομιά και κλιματική αλλαγή: διερεύνηση των επιπτώσεων της στους αρχαιολογικούς χώρους: μελέτη περίπτωσης από την Β.Γκρίλια http://repository.library.teiwest.gr/
• Πηγή χαρακτηριστικής εικόνας: Photo by Cristina Gottardi on Unsplash